[vc_row][vc_column][ultimate_heading main_heading_margin=”margin-top:15px;margin-bottom:20px;”]<\/p>\n
[\/ultimate_heading][\/vc_column][\/vc_row][vc_row][vc_column][vc_single_image image=”4841″ img_size=”medium” alignment=”center” css_animation=”fadeIn” css=”.vc_custom_1684922403012{padding-top: 20px !important;}”][\/vc_column][\/vc_row][vc_row][vc_column][vc_text_separator title=”Bu farw Jen Wilson, pianydd Jazz, awdur, hanesydd ac archifydd nos Lun 8 Mai 2023 yn 78 oed.” css_animation=”fadeIn” css=”.vc_custom_1689754453886{padding-top: 20px !important;}”][vc_column_text css_animation=”fadeIn” css=”.vc_custom_1689754671347{padding-top: 20px !important;padding-right: 20px !important;padding-bottom: 20px !important;padding-left: 20px !important;background-color: #000000 !important;border-radius: 5px !important;}”]Gwnaeth Jen gyfraniad enfawr i fywyd diwylliannol Abertawe a Chymru, ac ni allwn ond cyfeirio at hynny\u2019n fyr yn y darn hwn. Roedd hi o flaen ei hamser o ran ei phwnc, a\u2019i dulliau o ymgysylltu, a\u2019r elfennau a\u2019r rhinweddau hyn sy\u2019n gwneud ei gwaith mor gyfoes.<\/span><\/p>\n Roedd Jen yn gerddor gwych yn ei rhinwedd ei hun. Gadawodd yr ysgol yn 16 oed am iddynt gloi\u2019r piano i\u2019w hatal rhag chwarae\u2019r gerddoriaeth Jazz roedd hi\u2019n ei charu. Bryd hynny arferai fynd i Lundain gyda\u2019i hannwyl frawd John, drymiwr oedd yn chwarae mewn band, ac yna ymweld \u00e2 chlwb Ronnie Scott. Fel teipydd mewn swyddfa llongau yn Abertawe, ac yna\u2019n byw ac yn gweithio ym maes gwasanaethau teuluoedd yn Brixton a Newcastle, fe wnaeth hi feithrin sgiliau gweinyddu a sgiliau hanfodol bywyd am y ffordd mae\u2019r byd yn gweithio.<\/span><\/p>\n Dechreuodd ei haddysg go iawn yng Nghanolfan Menywod Abertawe yn yr 80au cynnar.\u00a0 Yn ogystal \u00e2 mynd i Gomin Greenham i brotestio yn erbyn taflegrau Cruise, gweithiodd Jen gyda Ursula Masson a Gail Allen i ymchwilio a chofnodi hanes menywod \u2018cyffredin\u2019 yn ardal Abertawe.\u00a0 Roedd hyn yn cynnwys cyfweld \u00e2 chleifion benywaidd h\u0177n yn nyddiau olaf ysbyty Mount Pleasant lle\u2019r oedd yn gweithio.\u00a0 Gwnaeth Gr\u0175p Hanes Menywod Abertawe 3 fideo:\u00a0 am y gweithwyr arfau rhyfel benywaidd oedd yn gweithio ym Mhen-y-bont ar Ogwr yn ystod yr Ail Ryfel Byd; gwrthwynebwyr cydwybodol benywaidd; a\u2019r menywod yn streic y glowyr yng Nghwm Tawe yn 1984. Yn berthnasol i\u2019r diwydiant cerddoriaeth heddiw, defnyddiodd y Manic Street Preachers ddarnau o\u2019r ffilm am streic y glowyr yn eu fideos cerddoriaeth ac ar y sgrin fawr oedd yn gefndir i\u2019w cyngherddau, a defnyddiodd y band Public Service Broadcasting recordiadau o\u2019r cyfweliadau ar eu halbwm.<\/span><\/p>\n Yna dechreuodd Jen ddarganfod rhagor am gerddorion a chantorion jazz benywaidd, ac arweiniodd hyn yn y pen draw at sefydlu Menywod ym myd Jazz\/Women in Jazz yn 1986, ac yna Treftadaeth Jazz Cymru\/Jazz Heritage Wales.\u00a0 Mae hwn yn Gasgliad Jazz aml-gyfrwng unigryw sydd wedi\u2019i leoli bellach yng Nghanolfan Dylan Thomas yn Abertawe.\u00a0 Mae\u2019n cynnwys, er enghraifft, gyfweliad hir gydag Ottilie Paterson o\u2019r 1990au a gafodd ei gynnwys yn y rhaglen deledu ddiweddar ar y BBC. Arweiniodd hanesion llafar eraill at barodrwydd perfformwyr jazz benywaidd i gyfrannu at y Casgliad, ac mae rhai o\u2019r rhain wedi\u2019u defnyddio gan y Llyfrgell Brydeinig a BBC Sounds.<\/span><\/p>\n Fe wnaeth Jen gyfansoddi, perfformio a recordio cerddoriaeth wreiddiol gyda\u2019r Jen Wilson Ensemble, yn cynnwys The Great American Songbook, a Salubrious Rhythm Company. Addysgodd a hwylusodd lawer o weithdai a dosbarthiadau meistr cerddoriaeth, gan gyrraedd yr uchafbwynt yn 2011 gyda\u2019r band swing benywaidd cyntaf (ym Mhrydain?) ers yr Ail Ryfel Byd.<\/span><\/p>\n Drwy gydol ei gyrfa, fe wnaeth Jen ysbrydoli, addysgu ac annog cerddorion benywaidd a rhoi cyfleoedd iddynt berfformio. Teimlai fod natur weladwy a llais merched yn hynod o bwysig yn y diwydiant hwn lle roedd dynion yn tra-arglwyddiaethu.<\/span><\/p>\n Roedd jazz fel man cychwyn hefyd yn rhoi persbectif unigryw ar dreftadaeth ddiwylliannol cerddoriaeth Affricanaidd-Americanaidd yng Nghymru. Yn sgil ymchwil manwl i adroddiadau Gwasg Cambrian, daeth straeon i\u2019r amlwg am bobl megis Willis, y caethwas oedd ar ffo, yn cyrraedd Abertawe, a Jessie Donaldson, a ymfudodd i Cincinatti Ohio, ac a ddaeth yn rhan o\u2019r Rheilffordd Danddaearol. Canfu fod ymgyrch gref yn Abertawe yn erbyn caethwasiaeth, gyda siaradwyr a grwpiau megis y Fisk Jubilee Singers yn teithio o amgylch Abertawe ac yn dod \u00e2 chaneuon ysbrydol a chaneuon tristwch yn fyw.<\/span><\/p>\n O\u2019r gwaith hwn y datblygodd y pecyn addysgu \u2018Before Freedom\u2019 \u2013 tymor o waith ar gyfer dosbarthiadau cynradd a oedd yn arwain at berfformiad aml-gyfrwng. Ar y diwedd byddai Willis yn ymddangos yng nghefn neuadd yr ysgol, gan ganu am ei hanes drwy\u2019r caneuon tristwch a\u2019r caneuon ysbrydol. Mae\u2019r hanes cymdeithasol a gwleidyddol hwn o Gymru drwy brism Jazz bellach yn cyfrannu at yr ymdrech i gynnwys y straeon coll hyn yn y cwricwlwm cyfoes.<\/span><\/p>\n Cafodd y gwaith hwn ei grisialu yn \u2018Freedom Music: Wales, Emancipation and Jazz 1850-1950\u2019 a gyhoeddwyd gan Wasg Prifysgol Cymru ym mis Ebrill 2019. Mae\u2019r llyfr hwn yn adfer i Gymru hanes a diwylliant cerddoriaeth a ddaeth yn adnabyddus yn y pen draw fel jazz yn y 1920au, ac mae\u2019n dangos ac yn pwysleisio\u2019r cysylltiadau cryf rhwng cerddoriaeth Affricanaidd-Americanaidd a oedd yn dod i\u2019r amlwg yn UDA a datblygiad Jazz yn y diwylliant poblogaidd prif ffrwd yng Nghymru. Nododd un adolygydd fod y llyfr wedi gwneud cyfraniad pwysig i hanes menywod Cymru a\u2019i fod yn cyfrannu at gorff cynyddol o waith ar gyfnewid diwylliannol ar draws yr Iwerydd.<\/span><\/p>\n Ym mis Tachwedd 2022, cynhaliodd Treftadaeth Jazz Cymru a Phrifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant bedwaredd gynhadledd flynyddol Documenting Jazz yn Abertawe. Dyma\u2019r 4edd yn y gyfres gychwynnol o gynadleddau yn dilyn y rhai yn Nulyn, Birmingham a Chaeredin. \u00a0Roedd y gynhadledd yn canolbwyntio ar amrywiaeth mewn Jazz a derbyniodd groeso da iawn. Ar y llwyfan ehangach hwn, daethom i wybod mai Abertawe sydd \u00e2\u2019r Casgliad Jazz hynaf ym Mhrydain, pa mor wahanol yw pob Casgliad, a gwerth unigryw yr un yn Abertawe. Cafodd y Casgliad ei arddangos, a diweddarwyd y wefan, yn dilyn dymuniad Jen y dylai ei gwaith gael ei rannu\u2019n ehangach.<\/span><\/p>\n